Điều chỉnh quy hoạch đến năm 2040 – yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn

Trong bối cảnh đất nước đang bước vào kỷ nguyên vươn mình mạnh mẽ, Đền Hùng không chỉ dừng lại là một điểm đến tâm linh đơn thuần mà đang đứng trước vận hội lớn để trở thành công viên lịch sử – văn hóa mang tầm vóc quốc gia. Đây là bước chuyển mình mang tính chiến lược, từ tư duy bảo tồn thuần túy sang kiến tạo không gian trải nghiệm, từ di sản tĩnh sang sinh kế sống động cho cộng đồng. Để hiện thực hóa tầm nhìn này, một tư duy quy hoạch mới đang được định hình, nơi các giá trị văn hóa, sức mạnh công nghệ và nguồn lực cộng đồng hòa quyện trong một chiến lược phát triển dài hạn.

Hội thảo tư vấn phản và phản biện tại Khu di tích Đền Hùng

Theo các chuyên gia và nhà quản lý tại những hội thảo tư vấn phản biện diễn ra đầu năm 2025, việc lập quy hoạch mới cho Khu di tích lịch sử Đền Hùng đến năm 2040, tầm nhìn 2050 là một nhiệm vụ cấp bách. Mặc dù quy hoạch theo Quyết định 552/QĐ-TTg đã tạo nền móng quan trọng, nhưng bối cảnh phát triển hiện nay đòi hỏi một sự thay đổi sâu sắc hơn để tương xứng với vai trò là biểu tượng định danh quốc gia. Tư duy mới nhấn mạnh việc lấy di sản làm trục lõi, gắn kết hài hòa giữa sinh thái, văn hóa và giáo dục dưới ánh sáng của các Nghị quyết Trung ương về phát triển văn hóa con người Việt Nam thời kỳ mới.

Việc điều chỉnh quy hoạch không chỉ nhằm bảo tồn nguyên vẹn các giá trị đặc biệt của di sản mà còn là cơ hội để Đền Hùng trở thành hình mẫu trong việc khơi thông nguồn lực văn hóa. Không gian quy hoạch được định hướng mở rộng bao gồm cả rừng quốc gia, các làng cổ như Hùng Lô, Gia Thanh và hệ thống làng nghề truyền thống. Đây là cơ hội để hiện thực hóa khát vọng phát triển những giá trị chân – thiện – mỹ, bồi đắp sức mạnh nội sinh từ chính mảnh đất cội nguồn linh thiêng.

Cơ hội vàng từ mô hình hành chính mới và chuyển đổi số

Bước ngoặt lịch sử diễn ra vào đầu năm 2025 khi mô hình hành chính hai cấp được triển khai cùng việc hợp nhất các tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình đã mở ra dư địa phát triển chưa từng có cho Đất Tổ. Tại xã Hy Cương – vùng lõi của di tích – việc mở rộng địa giới hành chính thông qua sáp nhập đã giúp gia tăng vùng đệm phụ trợ, tạo điều kiện thuận lợi để quy hoạch lại không gian sản xuất và dịch vụ. Khi di sản được sống trong lòng nhân dân và gắn liền với sinh kế bền vững của mỗi gia đình, sự tồn tại của di tích mới thực sự vĩnh cửu.

Song song với cải cách hành chính, chuyển đổi số được xác định là một trong những trụ cột then chốt trong công tác quản lý di sản. Tỉnh Phú Thọ đã và đang tích cực triển khai bản đồ số vùng di sản, hệ thống hướng dẫn thông minh và ứng dụng thực tế ảo (VR/AR) để tái hiện các nghi lễ cổ truyền. Những ứng dụng này không chỉ giúp bảo tồn tư liệu một cách khoa học mà còn là cầu nối quan trọng đưa thế hệ trẻ và kiều bào toàn cầu tiếp cận không gian văn hóa Đền Hùng một cách trực quan và sinh động nhất.

Tích hợp chuyển đổi số, quét mã QR tại các địa điểm tham quan

Kiến tạo hệ sinh thái di sản liên vùng và bền vững

Để Đền Hùng thực sự trở thành một trung tâm di sản sống động, tầm nhìn quy hoạch mới không chỉ bó hẹp trong ranh giới địa lý hiện tại mà còn mở rộng kết nối liên vùng. Đó là sự gắn kết mạch nguồn lịch sử giữa Đền Hùng với Quốc Mẫu Tây Thiên, Thủy điện Hòa Bình và Làng cổ Đường Lâm, tạo thành chuỗi trải nghiệm văn hóa xuyên suốt lịch sử dựng nước và giữ nước. Việc tích hợp các điểm đến nội tỉnh như đồi chè Long Cốc hay Vườn quốc gia Xuân Sơn vào hệ sinh thái du lịch sẽ giúp kéo dài thời gian lưu trú và làm sâu sắc thêm cảm xúc của du khách khi về với Đất Tổ.

Trong hành trình ấy, vai trò của người dân địa phương luôn được đặt ở vị trí trung tâm. Quy hoạch mới mở ra cơ chế để cộng đồng trực tiếp vận hành các cụm homestay, làng nghề ẩm thực truyền thống và trở thành những người kể chuyện văn hóa. Khi văn hóa chuyển hóa thành nguồn lực kinh tế và sức mạnh mềm của Quốc gia, mỗi người con Đất Tổ sẽ không chỉ là người tri ân mà còn là người sáng tạo, gìn giữ và lan tỏa những giá trị quý báu của cha ông.

Định vị trung tâm di sản trong tương lai

Hướng tới năm 2040, Đền Hùng định vị mình là trung tâm kết nối di sản quốc gia, nơi hội tụ của tri thức và đổi mới sáng tạo trên nền tảng truyền thống. Để đạt được mục tiêu này, việc thí điểm các mô hình hợp tác công – tư (PPP) trong phát triển hạ tầng dịch vụ và xây dựng Ban Quản lý liên ngành có cơ chế độc lập là những giải pháp then chốt. Sự kết nối giữa chính quyền linh hoạt, cộng đồng chủ động và công nghệ dẫn dắt sẽ tạo nên một hệ sinh thái bền vững, đưa Đền Hùng vươn tầm quốc tế.

Đền Hùng không chỉ là nơi trở về trong tâm thức mà còn là điểm tựa để vươn lên của một dân tộc tự cường. Khi văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần và động lực phát triển kinh tế – xã hội, vai trò của mỗi người dân và mỗi cấp chính quyền cần phải được cụ thể hóa bằng hành động thiết thực. Giữ gìn bản sắc cội nguồn chính là giữ gìn bản lĩnh và danh dự của quê hương Đất Tổ, để mạch nguồn thiêng liêng ấy mãi mãi chảy trôi cùng lịch sử dân tộc trong kỷ nguyên mới.

Mô hình tour đêm tại Đền Hùng